دنیای مطالب

تغییرات جسمانی

دوره بلوغ برای دخترها دوره بسیار مهم و حساسی در زندگی شان به شمار می رود. آنان با ورود به سن بلوغ شاهد تغییرات زیادی در وضعیت ظاهری، روانی و رفتارهای اجتماعی خود هستند. این دوره با پیدایش صفات ثانویه جنسی شروع می شود و تا تکمیل بلوغ جسمی ادامه می یابد. تغییرات جسمانی مهمی که در بدن دخترها رخ می دهد، عبارتند از: بروز تغییرات در بافت چربی بدن، رشد سریع استخوانها، بلند شدن قد و تغییرات جنسی - جسمی. معمولا این تغییرات به صورت پیوسته و در فاصله زمانی 16-9 سالگی رخ می دهند. چنانچه این تغییرات قبل از نه سالگی آغاز شوند، به عنوان «بلوغ زودرس» و اگر بعد از شانزده سالگی آغاز شوند، «بلوغ دیررس» نامیده می شوند.

اولین نشانه بلوغ جنسی در دخترها، رشد جوانه سینه ای است که بین سنین ۱۳- ۹ سالگی (به طور متوسط یازده سالگی) شروع می شود و تقریبا به طور همزمان با رشد موهای زیر بغل و ناحیه شرمگاهی ظاهر می شود. برخی از دخترها شروع به عرق کردن می کنند و هر چه بزرگ تر می شوند، بوی عرق آنها نیز فرق می کند. معمولا آخرین تغییری که در سیر تکاملی بلوغ رخ می دهد، «قاعدگی» یا «عادت ماهانه» است که نشان می دهد دختر به حداکثر رشد نوجوانی و بلوغ خود رسیده است. مجموعه این تغییرات ناشی از ترشح هورمون های تخمدان هاست که منجر به تخمک گذاری و خونریزی های ماهیانه می شود. تخمک گذاری معمولا یکی دو سال بعد از شروع قاعدگی ایجاد می شود و دختر را برای ازدواج و حاملگی آماده می کند.

دستگاه تولید مثل در دخترها شامل رحم (محلی که جنین در آن رشد میکند)، مهبل (مجرایی که از رحم به خارج کشیده می شود)، دهانه رحم (مجرای اتصالی از رحم به مهبل)، تخمدان ها (اندام هایی که همه تخمک ها در آن نگهداری می شوند) و لوله های فالوپ که از تخمدان ها تا رحم امتداد یافته اند، است.

هر دختر تقريبا با ۴۰۰۰۰۰ فوليكول اولیه (مجموعه ای از سلول ها که در اطراف تخم در تخمدان وجود دارند ) در هر تخمدان متولد می شود. هر فولیکول شامل یک تخم یا تخمک است. هر تخمک به اندازه سر سوزن است و در زمان معینی از تخمدان و لوله های تخمدانی (فالوپ) حرکت می کند و خود را به رحم می رساند. با نزدیک شدن بلوغ، تخمدان ها با تأثیر گرفتن از هورمون های ترشح شده از مغز، شروع به فعالیت می کنند. نخستین نشانه فعالیت تخمدان ها این است که تقریبا هر ماه یکی از تخمکها از فولیکول خود شروع به رشد، بلوغ و حرکت به سوی رحم می کند و پریودهای ماهیانه آغاز می شود. همزمان با حرکت تخمک از تخمدان، رحم شروع به ساختن آستری از بافت خونی تازه می کند تا فضای رحم را برای باروری تخمک آماده سازد. چنانچه عمل باروری در این هنگام رخ ندهد، تخمک در رحم نمی ماند و به همراه آستر رحم (بافت خوئی) از طریق دهانه رحم وارد مهبل و از بدن خارج می شود. حدود دو هفته بعد تخمک دیگری به همین ترتیب از تخمدان دیگر آزاد می شود و پس از طی همین سیکل و دوره، مجددا دفع می شود. ریزش خون درون رحم حدود ۲-۸ روز طول می کشد که در خانم ها و دخترها متفاوت است. مقدار آن به طور متوسط ۳۰ میلی لیتر (6-۴ قاشق غذا خوری) است، طول مدت پریود در دخترها (و البته در خانم ها) متغیر است و از ۲۲ روز تا ۳۵ روز طبیعی تلقی می شود، ولی به طور متوسط این فاصله ۲۸ روز است.

تغییرات هورمونی

دخترها در طول دوره ماهیانه خود شاهد تغییرات هورمونی فراوانی هستند که بر جنبه های مختلف روحی - روانی آنان تأثیر می گذارد. هورمونها مواد شیمیایی قوی ای هستند که توسط غدد درون ریز مثل غدد جنسی، لوزالمعده، هیپوفیز، تیرویید و غدد فوق کلیوی در بدن ساخته می شوند. این غدد، هورمون هایی را در جریان خون ترشح می کنند که می توانند در سرتاسر بدن تأثیر گذارند. هورمونهای جنسی زنانه، استروژن و پروژسترون نام دارند که توسط تخمدان ها تولید می شوند.

در هفته اول و دوم پریود ماهیانه، میزان استروژن و اندورفین به تدریج افزایش می یابد و موجب بالارفتن هورمون های مغزی (سروتونین، دوپامین، نوراپی نفرین و...) می شود که به دنبال آن مهارت های فکری در دخترها افزایش می یابد و در نتیجه دختران روحیه ای با ثبات تر دارند. از هفته سوم به بعد هورمون استروژن به تدریج کاهش می یابد و همین امر موجب کاهش هورمون های مغزی و تغییرات خلقی در دخترها می شود. در این مرحله اگر آنها دچار استرس و فشار روانی شدیدی شوند، ممکن است برایشان نوسانات روحی - روانی زیادی به دنبال داشته باشد. بعد از مرحله تخمک گذاری (یعنی هفته سوم سیکل ماهیانه) دوباره میزان هورمون استروژن در بدن دخترها افزایش می یابد و این تغییر هورمونی موجب برقراری ثبات روحی - خلقی آنان می شود. در هفته چهارم سیکل ماهیانه نیز مجددا استروژن رو به کاهش می گذارد و موجب تحریک پذیری و زودرنجی دخترها می شود. به طور کلی، پژوهش ها حاکی از آن هستند که تغییرات چرخه قاعدگی در میزان هورمونها ممكن است به تغییرات خلقی مطابق با آن مربوط باشد. به طور کلی، خلق و خوی دختر نوجوان در زمان تخمک گذاری یا اواسط چرخه قاعدگی مثبت است؛ یعنی زمانی که میزان استروژن بالاست. در حالی که در زمان پیش از شروع قاعدگی که میزان استروژن پایین است، خلق منفی با احساس افسردگی، اضطراب و بی قراری مشاهده می شود. شناخت و درک علت تغییرات رفتاری دخترها کمک می کند تا والدین آنان بتوانند با دیدی عمیق تر و بهتر به مسائل دخترانشان بنگرند و از آنان حمایت کنند.

تغییرات عاطفی

دخترها در فاصله سنی ۱۵- ۹ سال روند رشد جسمانی - عاطفی خود را کامل می کنند و به تدریج ویژگی دختر های جوان و بالغ را می گیرند. پدر و مادر و اعضای نزدیک خانواده بهتر از هر فرد دیگری می توانند بر احساسات و عواطف دخترها تأثیر گذارند و موجب بهبود رشد عاطفی آنها شوند. هر چه دخترها پیوند خانوادگی مستحکم تر و پایدار تری داشته باشند، کمتر دچار کمبودهای عاطفی و ضعف روابط اجتماعی می شوند. بهترین شیوه برای حمایت از رشد عاطفی دخترها، فراهم کردن شرایطی است که بتوانند با خانواده و جامعه خود ارتباط و پیوندی قابل اعتماد برقرار کنند تا هنگام بروز بحران های مختلف از آنان کمک بگیرند.

نخستین پریودهای ماهانه

سن شروع پریودهای ماهیانه به طور دقیق قابل پیش بینی نیست، اما در اغلب موارد تابع الگوی خانوادگی است؛ یعنی اگر پریود مادر زود شروع شده باشد، این احتمال وجود دارد که فرزند دختر هم زود پریود شود. در صد سال گذشته، سن شروع پریود در دخترها پایین آمده است. ممکن است این امر به دلیل تغذیه بهتر و سلامت جسمانی آنها باشد. امروزه سن میانگین شروع پریودهای ماهیانه حدود ۱۲-۱۱ سالگی است. هنگامی که اولین پریودها آغاز می شوند، ترشحات آن به رنگ قرمز و روشن نیست، بلکه متمایل به قهوه ای و به مقدار کم است و غالبا منظم هم نیست. برای بیشتر دخترها یک سال یا حتی ۱۸ ماه طول می کشد تا خونریزی های ماهیانه آنها مرتب شود.

مشکلات قاعدگی

گرفتگی های عضلانی دردناک در دوران قاعدگی اختلال قاعدگی نامیده می شود. برخی از دخترها، و البته زنان، این اختلال را به طور منظم تجربه می کنند، برخی دیگر گاهی این تجربه را دارند و برخی نیز چنین تجربه ای ندارند. این دردهای جسمانی شامل دل درد، سرگیجه، سردرد، کمر درد و... است. بیماری عمده این دوره عبارت است از قاعدگی دردناک (دیس منوره)، سندرم پیش از قاعدگی (پی. ام. اس.) و عدم قاعدگی( آمنوره)

قاعدگی دردناک (دیس منوره)

برخی از دخترها در طول روزهای پریود خود دچار انقباض های دردناک عضلانی می شوند که از حالات بسیار ضعیف تا شدید ترین آن را در بر می گیرد. علت این امر ترشح بیش از اندازه هورمون پروستاگلاندین هاست. این هورمون با ایجاد انقباض های منظم و قوی در رحم موجب بیرون راندن جنین از رحم هنگام زایمان می شود. برای تسکین این گونه دردها می توان با تجویز پزشک از قرص های مسکن (مثل ایبوپروفن و یا مفنامیک اسید) استفاده کرد.

سندرم پیش از قاعدگی (پی. ام. اس.)

برخی از دخترها در روزهای پریود خود کج خلق، افسرده، بی حال، عصبانی و بسیار حساس می شوند. علت این امر بسیار پیچیده است؛ زیرا در روزهای پریود چندین عضو بدن و هورمون های مترشحه از آنها دچار تغییرات گوناگونی می شوند. تقریبا نیمی از دخترهایی که احساس افسردگی می کنند، دچار کمبود نسبی ویتامین 6 Bمی شوند که می توان با مراجعه به پزشک علت دقیق و درمان آن را جویا شد.

عدم قاعدگی (آمنوره)

عدم وقوع قاعدگی اگر به دلیل حاملگی نباشد، معمولا ناشی از بیماری های دستگاه سوخت و ساز بدن، ناهنجاری های کروموزمی یا بی اشتهایی مرضی است. پریود نشدن تا ۱۴ سالگی (و حتی تا ۱۷ سالگی) طبیعی است، اما در غیر این صورت باید به پزشک متخصص مراجعه کرد آمادگی های لازم بدیهی است شروع عادت ماهیانه برای هر دختری تجربه ای منحصر به فرد است، که می توان با داشتن اطلاعات و پیش زمینه های ذهنی از اضطراب، تشویش و نگرانی او کاست آغاز پریودهای ماهیانه نشانه بالغ شدن دخترهاست؛ یعنی آنان به لحاظ جسمانی توانایی باروری و صاحب فرزند شدن را در یکی دو سال آینده پیدا می کنند؛ پس باید شاد باشند و این رویداد را با ارزش بدانند. تردیدی نیست که پریودهای ماهیانه بخشی منظم از زندگی دخترها (و البته خانم ها) است و باید برای آن اهمیت قائل شد؛ زیرا که نشانه کارکرد صحیح اندام های درونی بدن است.

این موضوع که برخی دخترها برداشت های متناقض و گاه منفی درباره پریودهای ماهیانه خود دارند، ناشی از باورها و تفکرات قدیمی است؛ زیرا در گذشته زمانی که دختری با خانمی پریود می شد، یک هفته او را از جمع خانواده و دوستان کنار می گذاشتند.

برای دختر های نو بالغ صحبت کردن با مادر، خواهر یا دوستی که چند سال بزرگ تر از او باشد، بسیار مفید و ارزشمند است، زیرا احساس خواهند کرد که در جهان، فردی متمایز از هم جنس های خود نیستند. آنها هر چه بیشتر با این گونه تجربه ها آشنا شوند، بهتر می فهمند که احساسات، افکار عواطف آنها می تواند تا چه حد شبیه به یکدیگر باشد.

در زیر به چند توصیه برای کاهش مشکلات روزهای پریود ماهیانه دخترها اشاره می شود:

• یک کیسه آب گرم یا پارچه ای پشمی و گرم می تواند از دردهای روزهای پریود بکاهد
• نوشیدن یک فنجان چای یا شکلات گرم ممکن است احساس بهتری در دخترها ایجاد کند.
• انجام یک پیاده روی آهسته می تواند از انقباض های ماهیچه های شکم کم کند.
• خوردن غذاهای سبک قبل از پریودهای ماهیانه می تواند از شدت دردهای شکمی بکاهد.
• مثبت بیاندیشید، هدیه ای کوچک برای خود تدارک ببینید و از این که مثل تمامی دخترهای دنیا هستید، شاد باشید.

مادرها و دخترها: والدین و به ویژه مادران می توانند با رفتارها و واکنش های معقول و درستی که در زمینه بلوغ دخترانشان از خود نشان می دهند، شروع پریودهای ماهیانه را برای آنان یک فرآیند طبیعی و ارزشمند تلقی کنند و آن را نشانه سلامت جسمانی آنان بدانند. دادن آگاهی های لازم درباره تحولات دوران بلوغ به دختر ها موجب آرامش و امنیت خاطر آنان می شود. هر چند آنها بزرگ تر از یک کودک به نظر می رسند، اما هنوز هم به مادرانشان احتیاج دارند تا در کنارشان بنشینند و صمیمانه به حرف ها و آنچه در ذهن می گذرد، گوش دهند. دخترها به رفتارهای ملاطفت آمیز، زندگی منظم و محدودیت های معینی که به آنها امنیت خاطر می دهد، نیاز دارند. دخترها هدف ها و ایده آل های زندگی شان را از افرادی می گیرند که بیشتر از همه به آنها دلبستگی دارند.

پدرها و دخترها: پدر برای دختر نخستین مردی است که می شناسد. او الگویی از آرزوها، خواسته ها و هدف های اجتماعی دختر است. دختر برای ورود به جامعه نیاز به راهنمایی ها و هدایت های پدرانه دارد. او پدرش را تکیه گاهی مطمئن و مستحکم میداند که می تواند به پشتوانه او با مشکلات و مسائل جامعه اش به مقابله برخیزد برای این که پدری خوب و شایسته باشید، نیازی به دانستن مهارت های پیچیده و خاصی ندارید، تنها کافی است مهر و محبت خود را صمیمانه تشار دختر تان کنید و آنچه را خود تجربه کرده اید، در قالب مهارت های زندگی به دخترتان بیاموزید، والدین هر یک به گونه ای متفاوت با دختر هایشان ارتباط برقرار می کنند. تحقیقات نشان می دهد دخترهایی که روابط دوستانه و نزدیکی با پدرهایشان دارند، در محیط های کاری آینده خود موفق تر عمل می کنند، اعتماد به نفس بالاتری دارند، مسئولیت های بیشتری می پذیرند، به استقلال عمل خود بیشتر می رسند و نظم و انضباط بهتری در زندگی شان دارند. فراهم آوردن محیطی سالم و مطلوب برای رشد دخترها و تشویق آنها برای انجام فعالیت های اجتماعی سازنده و فعال موجب رشد توانایی ها و مهارت های دخترها می شود و آنها را از داشتن روابط نامناسب و بروز مشکلات بعدی دور نگه می دارد. پدرها می توانند با رعایت نکات زیر نقشی مهم و اساسی در زندگی دختر هایشان ایفا کند:

• خود را درگیر فعالیت های گوناگون دخترانشان کنند.
• این اطمینان را به دخترانشان بدهند که در هر سن و سالی که باشند، می توانند مسائل و مشکلاتشان را با آنها در میان گذارند.
• رابطه ای صمیمی و دوستانه با دخترانشان داشته باشند تا بتوانند با افکار، ایده ها و آرمان های آنها آشنا باشند.
• دخترانشان را تشویق کنند تا با آنها صحبت کنند و آنچه فکرشان را به خود مشغول می دارد، با آنها در میان گذارند.
• برای دخترانشان مقرراتی متناسب با سن و سال آنها وضع کنند.
• خواسته ها و انتظارات خود را واضح و شفاف به دخترانشان بگویند.
• دخترانشان را به فعالیت های جسمانی - ورزشی تشویق کنند.
• ایده آل های خود را از یک «دختر خوب» برایشان شرح دهند.

برگرفته از کتاب خانواده و تربیت جنسی کودکان و نوجوانان، ترجمه و تالیف ماندانا سلحشور، از انتشارات پنجره، 1387. صفحه 89-98.

آیا از خودتان خسته شده اید؟

آیا از وعده هایی تکراری که به خودتان می دهید و هرگز انگیزه ای در وجودتان بیدار نمی شود، خسته شده اید؟ آیا از اینکه هیچ تغییری به وجود نمی آید و مدام برایش دلیل و عذر می آورید، خسته شده اید؟ آیا از اینکه مدام خودتان را با دیگران مقایسه کنید و ببینید که کمتر از آنها هستید، خسته شده اید؟ آیا از اینکه همواره به خودتان بگویید که فردا یک کار دیگر انجام می دهید ولی آن «فردا» هرگز نمی آید، حالتان به هم می خورد؟ خوب، خسته شدن از خودتان مکان خوبی برای شروع است زیرا بدین معنا است که شما آمادگی هر نوع تغییری را در زندگی تان دارید و همین امر پاداش بسیار بزرگی برای تان به ارمغان خواهد آورد. خوشحالم که بالاخره به این جایگاه رسیدید.

وقتی به این نقطه از خسته شدن از خودتان برسید، به طور طبیعی تنها نیستید. تمامی افرادی که در کنارتان زندگی می کنند، از اعضای خانواده گرفته تا همکارانتان، از وجود شما و بهانه هایتان خسته شده اند. آنها استعدادتان را می بینند و دردی را که نمی توانید از آن موهبت خداداد به بهترین نحوه استفاده کنید تا به درجات بالاتری برسید، حس می کنند ولی مسئله این است: مردم می توانند به شما بگویند که از عذر و بهانه هایتان خسته شده اند ولی تا زمانی که شما خود از خودتان خسته نشده باشید، هیچ تفاوت یا تغییری حاصل نمی شود. آیا شما تمام فرصت هایی را که طی ماه ها و سال های قبل به راحتی می توانستید به دست بیاورید، نادیده گرفته اید؟

بیشتر مواقع، باور ما در مورد خودمان این است که تنها رفتارهای روزانه ی ماست که زندگی مان را تشکیل می دهد و چگونگی این رفتارها باعث متفاوت بودن زندگی افراد می شود. بعضی از این رفتارها ناخواسته یا حتی به عمد جلوی استعدادهای ما را می گیرد و نمی گذارد که آنها شکوفا شوند. ما زمانی در موقعیت خودمان قرار می گیریم که بپذیریم: تمام کارهایمان را پشت گوش می اندازیم، خودمان را با دیگران مقایسه می کنیم، و نسبت به خودمان شک و تردید داریم، به طور خلاصه، هر چیزی که مانع رسیدن ما به خود حقیقی مان بشود.

در نتیجه، چه چیزی باعث درهم ریختن شما می شود؟ چه چیزی باعث بیداری تان می شود؟ بالأخره چه چیزی مجبورتان می کند به این نکته توجه کنید که چقدر از آن نوع زندگی که مستحقش هستید، دور مانده اید؟ این زندگی مال شما است، و باید امروز در آن زندگی کنید. دیگر نمی توانید لحظه ای را با حس نارضایتی، ناخرسندی و بی مصرف بودن تحمل کنید. همین حالا، بله، منظورم همین حالا است، فرصت دارید تا به رؤیاها و اهدافتان که سال ها به دنبالشان بوده اید، دست پیدا کنید.

نویسنده: راضیه لشکری 

برگرفته از کتاب مانند فرد موفق فکر کن، مانند فرد موفق عمل کن نوشته استیو هاروی ترجمه گیسو ناصری از انتشارات درسا، صفحه 19-20.